‘Moeten we de kinderen meenemen naar de uitvaart?’ is een veelgestelde vraag met een zeer persoonlijk antwoord. Een simpel ‘ja’ of ‘nee’ voldoet helaas niet. Hoewel een begrafenis een belangrijke rol kan spelen tijdens een rouwproces, zal niet ieder kind op zijn plaats zijn bij een uitvaartplechtigheid. In dit artikel kun je lezen hoe je een weloverwogen beslissing kunt nemen over het wel of niet meenemen van jouw kind naar een begrafenis of crematie.
Positieve ervaring Kinderen mee naar uitvaar richt geen schade aan (?)
Jarenlang werd er vanuit gegaan dat je kinderen moet beschermen van al het verdriet dat de dood met zich meebrengt. Kinderen zouden in de war, gestrest of overweldigd raken. Toch zijn veel experts het er over eens dat volwassenen de kans moeten bieden aan hun kinderen om begrafenissen en crematies mee te maken.
Uit onderzoek van de Britse Universiteit van York blijkt bijvoorbeeld dat het bijwonen van een uitvaart over het algemeen geen schade aanricht bij jonge kinderen. Het onderzoek stak zo in elkaar:
Er werden 100 volwassenen ondervraagd waarvan, toen zij op de basisschool zaten, één van de ouders is overleden. Van de 47 procent van de ondervraagden die de begrafenis of crematie hadden bijgewoond, had niemand negatieve consequenties ervaart. Twee derde van hen zeiden zelfs dat het een positieve ervaring was. Ze vonden het fijn om afscheid te kunnen nemen en op deze manier de realiteit onder ogen te zien.
Eigen keuze Niet naar een begrafenis zorgt voor spijt (?) / Eigen keuze belangrijk
Drieënvijftig procent van de ondervraagden uit hetzelfde onderzoek, had de uitvaart van hun ouder niet bijgewoond. Vijfenzeventig procent van hen hadden op latere leeftijd spijt dat ze niet aanwezig waren. Deze groep personen voelden zich gefrustreerd, gekwetst en buitengesloten. Het werd hen toentertijd verboden om naar de uitvaart te gaan of ze werden ‘afgeleid’ door hen bijvoorbeeld naar school te sturen, terwijl ze niet wisten dat er een ceremonie plaatsvond.
De overige 25 procent die niet bij de begrafenis of crematie aanwezig waren en daar op latere leeftijd geen spijt van hadden, hadden er vroeger zelf voor gekozen om niet te gaan. Hieruit kan dus worden geconcludeerd dat het voor kinderen belangrijk is om zelf te kiezen of ze wel of niet naar de begrafenis gaan. Maar hoe kun je ervoor zorgen dat jouw kind een weloverwogen beslissing neemt?
Communiceren
Zorg ervoor dat je begrijpt hoe een rouwproces in elkaar steekt, lees daar hier meer over. Het is van belang dat jouw kind begrijpt wat ‘overlijden’ precies inhoudt. Probeer met jouw kind te praten over de dood en houd het taalgebruik simpel en duidelijk. Probeer ‘verzachtende’ termen als ‘oma is op een lange reis’ en ‘hij is gaan slapen’ te vermijden. Vooral kleine kinderen kunnen dit letterlijk nemen en raken vervolgens in de war wanneer ze door krijgen dat de overledene nooit meer terug komt of wakker wordt.
Leg vervolgens uit wat een begrafenis of een crematie inhoudt en wat er precies gebeurt op zo’n dag. Vertel dat veel mensen een uitvaart zien als een laatste kans om afscheid te nemen, maar bied jouw kind ook alternatieven. Stel bijvoorbeeld voor dat als ze niet naar de uitvaart willen, jullie samen thuis een kaars kunnen aansteken, een plakboek kunnen maken of verhalen kunnen vertellen over de overledene.
Een besluit nemen
Niet ieder kind is oud genoeg om zelf te beslissen of ze naar een begrafenis of crematie willen gaan. Baby’s en peuters begrijpen niet wat de dood betekent, terwijl kleuters vaak denken dat als iemand overleden is, ze op een gegeven moment weer terugkomen. Bij kleine kinderen ligt de beslissing dus bij de ouder.
Zoals eerder gesteld, in dit artikel kunnen we geen simpel ‘ja’ of ‘nee’-antwoord geven op de vraag of je jouw kind moet meenemen naar de begrafenis. Ieder kind heeft een andere persoonlijkheid en als ouder kun jij zelf het beste anticiperen hoe jouw kind zal reageren. Als je zelf geconfronteerd wordt met deze keuze, stel jezelf dan de volgende vragen:
- Wat was de relatie tussen mijn kind en de overledene?
- Begrijpt mijn kind goed wat ‘overlijden’ precies betekent? Kan ik dit uitleggen?
- Begrijpt mijn kind wat een begrafenis of een crematie is? Kan ik dit uitleggen?
- Is mijn kind snel angstig?
- Heeft mijn kind snel nachtmerries?
- Ben ik in staat om deze angsten weg te nemen?
- Zal mijn kind zich erg buitengesloten voelen als hij of zij niet mee gaat?
- Is het belangrijk voor mijn kind om door middel van een uitvaart afscheid te nemen?
- Helpt het mijn kind om te zien dat andere mensen ook verdrietig zijn?
Bereid jouw kind voor
Als je besluit jouw kind mee te nemen naar de begrafenis, zorg er dan voor dat ze weten wat hen te wachten staat. Neem alle dagdelen door en leg precies uit wat er gaat gebeuren. Vertel bijvoorbeeld: ‘’s Morgens gaan we naar een uitvaartcentrum waar opa in een grote kist ligt. Je kunt als je wilt nog even naar opa kijken, maar hij zal er niet hetzelfde uitzien als vroeger. Daarna gaat de kist in een grote zwarte auto en rijden we met zijn allen naar een grote zaal. Daar zullen mensen verhalen vertellen over opa en luisteren we naar zijn favoriete muziek. Als laatste gaan we naar de begraafplaats en zal opa in zijn kist de grond in gaan.’
Moedig jouw kind aan om hun favoriete knuffel, speelgoed of dekentje mee te nemen en oefen samen je iemand condoleert. Maak duidelijk dat er veel mensen aanwezig zullen zijn, dat zij waarschijnlijk donkere kleding dragen en dat ze vermoedelijk verdrietig zijn en misschien wel gaan huilen. Zeg dat het mogelijk is dat papa en mama ook moeten huilen en dat dit komt omdat ze voor de allerlaatste keer afscheid nemen van de overledene.
Leg ook uit dat het niet de bedoeling is dat de kinderen in het rond gaan rennen en spelen. Een uitvaart duurt vaak urenlang en het is moeilijk voor een kind om zo lang zijn aandacht erbij te houden. Sommige ouders besluiten een oppas mee te nemen voor hun kleine kinderen tijdens de uitvaart. Dit is zeker geen slecht idee. Op deze manier is er iemand aanwezig die de kinderen kan begeleiden, terwijl jij jezelf als rouwende persoon kan richten op de ceremonie. Als het nodig mocht zijn, kan de oppas de kinderen ook mee naar buiten nemen als zij te onrustig worden.
Na de uitvaart
Als jullie naar de begrafenis of crematie zijn geweest, probeer dan ’s avonds nog even met jouw kinderen te praten over hun indrukken. Misschien hebben ze nog vragen die ze niet durfden te stellen tijdens de ceremonie, maar waarop ze wel graag antwoord willen. Laat verder weten dat ze ook na vandaag nog vragen mogen stellen, kunnen praten over de overledene of verdrietig mogen zijn.
Het kan zo zijn dat kinderen die een uitvaart hebben bijgewoond, niet goed begrijpen wat ze allemaal hebben meegemaakt. Dit is niet erg, ze hebben op latere leeftijd namelijk wel de mogelijkheid om eraan terug te denken en om al hun herinneringen een juiste plaats te geven. Wanneer je de indruk hebt dat je kind meer (professionele) hulp kan gebruiken, kun je hiermee naar de huisarts gaan. Lees hier meer over de vergoedingen via de zorgverzekering.
Het kan voor kinderen dus van grote betekenis zijn wanneer zij een uitvaart bijwonen. Kinderen vanaf 6 jaar kunnen over het algemeen goed zelf beslissen of ze wel of niet meegaan. Stel deze kinderen dan ook in staat om zelf deze keuze te maken door duidelijk te communiceren wat een begrafenis precies inhoudt. Als je jouw kind meeneemt naar de begrafenis of crematie, bereid hem of haar dan goed voor en bied hen de kans om na de ceremonie ook nog vragen te stellen.