Alle dagen heel druk: ADHD
AD(H)D (Attention Deficit/(Hyperactivity) Disorder) is een stoornis die steeds vaker gediagnosticeerd lijkt te worden bij steeds jongere kinderen. Maar wat is het eigenlijk? En wat kan je als ouder doen als je kind deze diagnose heeft gekregen? In dit artikel zullen we het hebben over tips met betrekking tot het omgaan met een kind met ADHD en hoe jij als ouder een omgeving kan creëren waarin een kind met ADHD zich veilig en begrepen voelt en zich optimaal kan ontwikkelen.
Dagelijkse kenmerken ADHD
ADHD wordt vaak omschreven als een aandachtstekort, hyperactiviteit en impulsiviteit. Kinderen die ADHD hebben worden omschreven als druk of zelfs als lastig.
Kinderen met ADHD kunnen op school en thuis verschillende problemen hebben. Op school vinden ze het vaak moeilijk om langere tijd stil te zitten. En als het ze dan lukt om stil te zitten, wriemelen of wiebelen ze vaak nog. Deze kinderen reageren vaak ook snel, zonder nadenken, op bijvoorbeeld een vraag van de juf. Voordat de juf uitgesproken is schreeuwen of roepen ze hun antwoord, of reactie, al door de klas. Dit en ander gedrag wordt vaak door de omgeving van het kind gezien als vervelend, lastig of irritant. Het kind krijgt dit dan ook te horen. Vaak hebben kinderen met ADHD een negatiever zelfbeeld dan leeftijdsgenootjes. Vaak komt dit door de vele negatieve reacties op hun gedrag. Het gedrag wordt hierbij gezien als hoe het kind zelf is. Zijn gedrag wordt dus het kind. Door deze dingen hebben kinderen met ADHD ook vaak problemen met het aangaan van relaties met leeftijdsgenootjes. Vriendschappen zijn soms lastig te onderhouden en andere kinderen vinden hen maar raar. Of, misschien nog wel erger, kan het kind met AD(H)D gezien worden als een slechte invloed op een ander kind.
Tegenover het drukke, impulsieve gedrag van ADHD staat het rustigere, soms dromerige gedrag van ADD. ADD komt vaker bij meisjes voor en deze meisjes lijken vaak dromerig of afwezig. ADD staat voor een aandachts- en concentratieprobleem, zonder de hyperactiviteit. Deze kinderen krijgen vaak te horen dat ze niet opletten, zitten te dromen of geen interesse tonen. Dit terwijl ze misschien wel juist heel erg hun best doen om de –vaak saaie- stof van de les te filteren en op te slaan.
Thuis kan het ook moeilijk zijn voor en met een kind met ADHD. Sommige kinderen doen bijvoorbeeld heel erg hard hun best de hele dag op school, om het gedrag te laten zien dat de juf of meester van hen verwacht. Al die opgeslagen energie komt er dan thuis uit. Of er ontstaat irritatie thuis omdat je kind niet luistert naar wat je zegt en niet doet wat je vraagt.
Kinderen met AD(H)D hebben vaak moeite met plannen. Of dit nou om huiswerk, klusjes of opdrachten gaat. Vaak zien ze door alle bomen het bos niet meer. Ze gaan als het ware, in het geval van ADHD, de hele dag volle kracht vooruit. Alle prikkels die de hele dag binnen komen worden, haast, niet gefilterd en komen allemaal even hard binnen.
Begrijp je kind, begrijp de AD(H)D
Als ouder kan je je kind begeleiden in het aanleren van handelingen en technieken om om te leren gaan met de AD(H)D. Het belangrijkste hierbij voor een ouder is het begrijpen van je kind en zijn of haar AD(H)D. Door te leren wat het eigenlijk is en hoe het zich uit bij jou kind, ben je beter in staat om het kind en zijn gedrag apart te zien. Hierdoor ben je als ouder beter in staat om begrip te tonen voor het kind en ben je beter in staat hem te begeleiden.
Als er over AD(H)D wordt gesproken, is dat vaak een negatief gesprek. Er hangen veel negatieve ideeën aan AD(H)D. Als ouder ken je je kind echter het beste. Elk kind heeft zijn eigen kwaliteiten, zijn eigen manieren waarop hij het beste om kan gaan met opdrachten en activiteiten. Hierin kan je je kind ondersteunen. Lukt iets niet op de voorgeschreven, voorgekauwde, one-size-fits-all, standaard manier? Misschien is er wel een andere manier waarop jou kind het wel kan, zijn eigen manier.
Tips!/ Opvoeding tips bij kinderen met AD(H)D
Bij kinderen met AD(H)D zijn er een aantal basis opvoedingstechnieken en ideeën die kunnen zorgen voor een kind dat beter in staat is om met zijn of haar AD(H)D om te gaan. Hierbij gaat het om opvoedingstips die eigenlijk voor alle kinderen gelden, maar zeker bij kinderen met AD(H)D een handvat bieden om je kind te begeleiden. Structuur en communicatie zorgt bij alle kinderen voor een veilig, ondersteunend klimaat waarin ze kunnen opgroeien en ontwikkelen.
- Structuur
Structuur laat zich zien in een dagelijkse routine. Een duidelijke dagindeling, met duidelijke afspraken. Meid hierbij de termen als regels en consequenties. Een dagelijkse routine kan heel goed visueel gemaakt worden door een bord met afbeeldingen die aangeven wat er gedaan wordt op welk deel van de dag. Dit kan je ook goed samen maken met je kind. Naast de dagelijkse vaste gebeurtenissen, zoals ontbijt, wassen en aankleden, school enzovoort, kunnen er per dag in de week ook andere activiteiten bij. Belangrijk is hierbij dat de afspraken, opdrachten en activiteiten haalbaar zijn. Maak duidelijke afspraken met je kind over wat je gaat doen, hoe lang en wanneer. Daarnaast kan je kiezen voor activiteiten die prikkelend en interessant zijn voor je kind. En geef hem vooral genoeg ruimte om voldoende energie kwijt te raken. Dit kan in de vorm van een sport, maar ook vrije activiteiten. Ga bijvoorbeeld het bos in, voetballen op een veldje of welke andere vorm dan ook van energiek vrij kinderspel. Je kunt hier bijvoorbeeld kiezen voor verschillende soorten spel. Een spel waarbij concentratie nodig is, afgewisseld met een actief spel. Door eerst een actief spel te doen en daarna iets waarbij er meer concentratie nodig is, kan het kind eerst wat energie kwijt, voordat hij of zij – voor een korte tijd- iets gaat doen waar meer concentratie voor nodig is. Beslis hierbij samen met je kind wat jullie gaan doen, interesse in het spel zorgt voor een betere concentratie.
Structuur geeft voorspelbaarheid, houvast en betrouwbaarheid. Zeker door het visueel te maken geeft het het kind houvast en iets om op terug te vallen.
- Communicatie
Met communicatie wordt er niet direct bedoelt dat je over alles in discussie moet gaan met je kind. Maar de communicatie moet wel duidelijk en vooral van twee kanten komen. Praat dus met je kind, niet tegen je kind. Als je iets van je kind vraagt, zorg er dan voor dat je zijn aandacht hebt. Op gelijke ooghoogte, met oogcontact. Je kan bijvoorbeeld aan je kind vragen om aan je te vertellen wat je zelf net vertelt hebt. Als je bijvoorbeeld een afspraak maakt over het boodschappen doen samen. Vraag het kind te herhalen wat jullie net hebben afgesproken. Als je dit doet, vraag dan ook hetzelfde van jezelf. Laat het kind merken dat je hem of haar hebt gehoord en hebt begrepen.
In situaties waarin je kind gedrag heeft laten zien dat je niet had verwacht, of waar je juist bang voor was, spreek dit dan uit. Probeer hierbij echter duidelijk te maken dat jij het zo hebt ervaren. Gebruik een zogenaamde ik-boodschap. Hierbij begin je vanuit jezelf; ik vind of voel dat…. Hierbij kan je onderscheid maken tussen het gedrag en het kind zelf. Hierdoor kan je ook in gesprek komen met je kind over de situaties of verwachtingen. Je leert het kind dat er reacties zijn op acties, zonder het over regels en consequenties te hebben.
In het kort
- ADHD houdt in dat een kind heel druk kan zijn, impulsief en moeite heeft met concentreren.
- Een kind met AD(H)D begeleiden houdt in dat je moet weten hoe de AD(H)D zich uit in jou kind; jij als ouder bent de expert.
- Een vaste dagindeling zorgt voor voorspelbaarheid en houvast.
- Afspraken kan je samen maken.
- Door uitleg en begrip leer je je kind leren van situaties, termen als regels en consequenties hoeven niet.
- Praat met je kind, niet tegen je kind.
- Zorg voor oogcontact, zodat je boodschap beter aan kan komen.
- Elk kind heeft veel kwaliteiten, probeer die te benadrukken in plaats van de problemen.
- Geef je kind naast de verplichte activiteiten zoals school, genoeg ruimte om vrij te spelen en te onderzoeken, zonder te veel verwachtingen van je kind.
- Activiteiten kun je samen kiezen, dit maakt een activiteit ook interessanter voor je kind.